Aksamitki (zdjęcia): nazwy odmian, opis, wszystko o pielęgnacji

Aksamitki to bardzo popularne wśród miłośników kwiatów rośliny o wyjątkowych walorach dekoracyjnych, charakterystycznym zapachu i bez szczególnych wymagań co do pielęgnacji. O ich cechach, gatunkach, optymalnych warunkach, pielęgnacji, uprawie i zastosowaniu – w naszym artykule.

To ciekawe ! Aksamitki pochodzą z Ameryki. Już starożytni Aztekowie wykorzystywali je w rytuałach i przygotowywali z nich środki lecznicze. A w XVI wieku hiszpańscy konkwistadorzy przywieźli aksamitki z Ameryki do Europy.

Opis aksamitek

To rośliny o barwnych kwiatach w odcieniach żółtych, pomarańczowych, bordowych i czerwonobrązowych oraz charakterystycznym zapachu. Wysokość krzaków – 15-90 cm, w zależności od odmiany.

Aksamitki kwitną długo i obficie, od końca maja aż do przymrozków. Kwiaty mogą być pojedyncze, półpełne lub pełne, rosnąć pojedynczo lub zbierać się w swoiste kwiatowe czapy.

Gatunki i odmiany aksamitek

Rodzaj aksamitek (Tagetes) obejmuje około 50 gatunków, ale w ogrodach najczęściej uprawia się 3 z nich.

• Aksamitka wzniesiona (Tagetes erecta), zwana też afrykańską. Ma kilka łodyg, z których jedna jest główna. Kwiaty duże (do 10-13 cm). Wysokość krzaka może sięgać 120 cm. Popularne odmiany tego gatunku – Kilimanjaro, Antigua.
  

  

• Aksamitka wąskolistna (T. tenuifolia). Z cienkimi liśćmi przypominającymi igły. Kwiaty drobne (2-3 cm średnicy), ale jest ich bardzo dużo. Wysokość krzaka – do 40 cm. Popularne odmiany – Lulu, Golden Gem.
  

  

• Aksamitka rozpierzchła (T. patula), zwana też francuską. Z rozgałęzionymi łodygami i odchylonymi pędami po bokach. To niskie aksamitki o wysokości 15-50 cm. Popularne odmiany – Gnom, Harmony, Petite.
  

  

Które aksamitki najlepiej wybrać do sadzenia?

Zależy to od twoich celów. Na przykład jeśli chcesz uprawiać aksamitki w doniczkach na werandzie lub balkonie, lepiej sadzić niskie. Do bukietów bardziej nadają się wzniesione. A na rabatach świetnie wyglądają aksamitki różnych gatunków, także w połączeniach.

Zwróć uwagę ! Z punktu widzenia projektowania krajobrazu aksamitki są uniwersalne. Można je uprawiać wzdłuż obwódek, na rabatach, w wąskich prostokątnych kwietnikach (rabatkach) i doniczkach, także wiszących. Aksamitki świetnie sąsiadują z wieloma innymi kwiatami jednorocznymi. Można na przykład tworzyć malownicze kompozycje z żeniszkiem, petunią, starcem popielnym i lobelią.

Optymalne warunki dla aksamitek

Z wyborem miejsca do sadzenia aksamitek raczej nie będziesz miał trudności. Są niewymagające i nie potrzebują szczególnych warunków. Wystarczy kilka prostych zasad – a twój kwietnik będą zdobić kwitnące, różnobarwne krzaczki.

Oświetlenie

Miejsce powinno być dobrze oświetlone. Aksamitki najlepiej czują się w otwartych, słonecznych miejscach, ale dobrze znoszą też częściowe zacienienie. W całkowicie zacienionym miejscu rośliny będą się wyciągać, a ich wygląd się pogorszy.

Temperatura

Najbardziej komfortowa temperatura dla aksamitek to 20-25°C. Ale są odporne także na upalniejszą pogodę. Niebezpieczne są dla nich natomiast gwałtowne skoki temperatury. Co do minimalnych dopuszczalnych wartości, aksamitki przestają rosnąć, gdy temperatura spada poniżej 10°C.

Gleba

Najlepiej, by była żyzna, przepuszczalna, o pH 6-7,5. Ale aksamitki dobrze rosną też na uboższej glebie, jeśli się je dodatkowo nawozi.

Pielęgnacja aksamitek

Aksamitki wyróżniają się niewybrednością, są wytrzymałe i nie potrzebują skomplikowanej pielęgnacji. Ale żeby kwitły dłużej, obficiej i barwniej, trzeba przestrzegać podstawowych zasad uprawy.

Podlewanie

Aksamitki mogą wytrzymać suszę, ale niedobór wilgoci pogarsza ich wygląd: dolne liście żółkną i schną. A przelanie i zastój wody mogą wywołać gnicie korzeni i rozwój chorób grzybowych. Trzeba je podlewać umiarkowanie, gdy wierzchnia warstwa gleby przeschnie, rano lub wieczorem. Podczas podlewania staraj się nie lać wody na liście, by nie sprzyjać chorobom grzybowym.

Spulchnianie gleby

Po posadzeniu aksamitek trzeba przez 3-4 tygodnie spulchniać glebę. Nie można dopuszczać do jej zbicia, zwłaszcza jeśli kwiaty są gęsto posadzone. Gdy podlejesz rośliny lub przejdzie deszcz, lekko spulchnij glebę wokół krzaków. Dalej aksamitki się rozrastają i same utrudniają wzrost chwastów.

Nawożenie

Dodatkowe odżywianie poprawia walory dekoracyjne aksamitek. Zwykle w ciągu sezonu przeprowadza się 3 nawożenia.

1. 1-2 tygodnie po posadzeniu – nawozem zawierającym azot (gnojówka z pokrzywy, saletra amonowa).
2. Gdy aktywnie rozwijają się pąki – nawozem wieloskładnikowym zawierającym potas i fosfor.
3. W połowie okresu kwitnienia (pod koniec czerwca – na początku lipca) – popiołem lub superfosfatem.

Zwracaj uwagę na skład nawozów. Duża ilość azotu może wywołać intensywny rozwój zieleni z pogorszeniem kwitnienia.

Ochrona przed szkodnikami i chorobami

Aksamitki mają silną odporność i są odporne na szkodniki. Odstraszają je swoim zapachem i mogą chronić nie tylko siebie.

Ciekawostka! Gdy trzeba zabezpieczyć warzywa przed mszycami, nicieniami, mrówkami i innymi owadami-szkodnikami, sadzi się obok nich aksamitki.

Mimo to miłośnicy kwiatów muszą jednak radzić sobie z pewnymi problemami.

Szkodniki atakujące aksamitki.

• Ślimaki. Lubią wysoką wilgotność i cień. Zjadają liście roślin. Jak walczyć? Stawiać specjalne pułapki, usuwać ręcznie, stosować popiół i ściółkować (pokrywać) glebę igliwiem. Ostre igły utrudniają ślimakom poruszanie się i odstraszają je olejkami eterycznymi.
• Przędziorek. Atakuje w upalną, suchą pogodę. Obecność szkodnika można wykryć po nakłuciach na listkach i pajęczynie. Jak walczyć? Za pomocą akarycydów.
• Mszyca. Atakuje pąki aksamitek i młode łodygi. Jak walczyć? Opryskiwać biopreparatem, wyciągiem z czosnku lub roztworem mydła.

Najczęstsze choroby aksamitek.

• Mączniak prawdziwy. Objawia się białym nalotem na pędach i liściach. Przyczyny – wysoka wilgotność i gwałtowne skoki temperatury.
• Zgnilizna korzeni. Prowadzi do żółknięcia liści i więdnięcia rośliny. Rozwija się, gdy powietrze słabo krąży i zalega woda.
• Zgorzel siewek (czarna nóżka). Najczęściej atakuje rozsadę. Podstawa łodygi ciemnieje, co świadczy o jej gniciu, i prowadzi to do przewracania się rośliny.

Jak leczyć choroby? Chore rośliny niszczyć, a zdrowe opryskiwać fungicydami.

Inna pielęgnacja

• Przycinanie. Nadaje krzakom bardziej zwarty, staranny kształt.
• Uszczykiwanie. Gdy rozsada będzie miała 4-6 liści, usuwaj górną część pędu. Tak krzaczek będzie się aktywniej rozwijał wszerz, a nie wzwyż, rozgałęzi się i stanie się bujniejszy.
• Usuwanie przekwitłych kwiatów. Regularnie się ich pozbywaj, a aksamitki będą dłużej kwitły i poprawi się ich wygląd.
• Zapewnienie podpory. Jeśli posadziłeś wysokie aksamitki, potrzebują podparcia, zwłaszcza w gruncie. W połowie lata ustaw paliki i przywiąż do nich rośliny.

Zwróć uwagę ! Gdy skończy się sezon i aksamitki przekwitną, trzeba je usunąć z działki. Większość odmian jest jednoroczna i nie potrzebuje zimowania.

Uprawa aksamitek

Aksamitki można uprawiać na 2 sposoby: wysiewać nasiona bezpośrednio do gruntu lub wcześniej wyhodować rozsadę. Wybierz odpowiedni wariant z uwzględnieniem regionu i pogody. W Polsce aksamitki zwykle wysiewa się do gruntu w połowie maja, po ostatnich przymrozkach. Jeśli chcesz, by zakwitły wcześniej, lepiej wcześniej wyhodować rozsadę w domu. Do tego niektóre mieszańce rozmnaża się przez sadzonki.

Jak uprawiać aksamitki z nasion w gruncie?

Nasiona można kupić lub zebrać samodzielnie. Tworzą się 35-40 dni po pojawieniu się kwiatów. Ale trzeba uwzględnić, że z takich nasion niekoniecznie otrzymasz aksamitki o tej samej wysokości, kolorze i innych cechach co rośliny mateczne. Mogą wyglądać jak aksamitki, z których tworzono mieszańce. Do tego potrafią się przepylać i zmieniać wygląd. Ale jeśli jednak postanowiłeś używać nasion zebranych samodzielnie, zbieraj je pod koniec lata – na początku jesieni, przechowuj w chłodnym, suchym miejscu w papierowych torebkach i wybieraj do wysiewu te, które przechowywano nie dłużej niż 2-3 lata.

Przed wysiewem przygotuj miejsce.

1. Przekop je, by nasycić glebę powietrzem i wilgocią.
2. Wprowadź kompost lub próchnicę (około 3-5 kg na m²). Dodatkowo można użyć popiołu drzewnego. A z nawożenia świeżym obornikiem lepiej zrezygnować. Inaczej aksamitkom lepiej będzie przyrastać zielona masa, a gorzej rozwijać się kwiaty.

Instrukcja wysiewu krok po kroku.

1. Zrób w glebie rowki głębokości 2-2,5 cm.
2. Wysiej nasiona do przygotowanych rowków. U aksamitek są duże, więc wysiew będzie łatwy.
3. Podlej wysiew i przysyp luźną ziemią.
4. W miarę rozrastania się roślin trzeba je przerzedzać, zostawiając tylko najsilniejsze.

Kiedy wysiewać aksamitki?

Wysiew aksamitek do gruntu najlepiej przeprowadzić, gdy minie ryzyko przymrozków, a gleba nagrzeje się do 15-20°C – w Polsce zwykle w maju. Można wysiewać nieco wcześniej, ale wtedy trzeba będzie zorganizować okrycie ze specjalnego materiału (agrowłókniny).

Po ilu dniach wschodzą aksamitki?

Wschody pojawiają się mniej więcej 5-10 dni po wysiewie nasion.

Jak wysiewać aksamitki na rozsadę?

1. Weź skrzynkę lub inny pojemnik, nasyp warstwę drenażu, napełnij podłożem i zwilż je. Do rozsady aksamitek dobrze pasuje mieszanka torfu, ziemi darniowej, próchnicy i piasku w proporcji 1:1:1:0,5.
2. Wysiej nasiona, zagłębiając je na 1-1,5 cm, i lekko przysyp ziemią.
3. Postaw pojemnik w ciepłym miejscu (18-22°C) i umiarkowanie zwilżaj.
4. Gdy rozsada będzie miała po 2 prawdziwe listki (nie pierwsze liścienie, tylko kolejne, bardziej podobne do liści dorosłych roślin), przeprowadź pikowanie. Weź plastikowe kubeczki lub inne indywidualne pojemniki i przesadź do nich młode rośliny.

Kiedy wysiewać aksamitki na rozsadę?

Wysiew przeprowadza się w pierwszej połowie wiosny (od marca do połowy kwietnia). Można wysiewać nasiona na rozsadę także wcześniej (w styczniu-lutym), ale w tym przypadku trzeba zapewnić doświetlanie i utrzymywać temperaturę na poziomie 15-25°C.

Jak sadzić aksamitki do gruntu?

1. Przygotuj dołki w odległości 30-40 cm od siebie, jeśli to aksamitki odmian wysokich, i 20-30 cm, jeśli są niskie.
2. Posadź aksamitki, zagłębiając górną część korzeni o kilka centymetrów.
3. Przysyp ziemią i lekko ubij.
4. Po posadzeniu podlej sadzonki ciepłą wodą.

Kiedy wysadzać aksamitki do gruntu?

Wybierając czas sadzenia, trzeba poczekać, aż skończą się wiosenne przymrozki, i zaplanować, kiedy chciałbyś mieć kwitnące krzaczki. Pierwsze kwiaty pojawiają się mniej więcej 1,5-2 miesiące po wysadzeniu, w zależności od odmiany aksamitek i warunków uprawy. W Polsce rozsadę zwykle sadzi się w drugiej połowie maja, po „zimnych ogrodnikach”, gdy nie ma już przymrozków, a powietrze w nocy nagrzewa się do 10-12°C. A jeśli klimat jest surowszy, lepiej poczekać do początku czerwca.

Zastosowanie aksamitek

• Medycyna ludowa. Kwiaty aksamitek zawierają flawonoidy i olejki eteryczne, dlatego tradycyjnie wykorzystywano je w ziołolecznictwie. Ale ich działanie lecznicze nie zostało wystarczająco potwierdzone, a do tego mogą wywoływać alergię. Dlatego przed zastosowaniem trzeba skonsultować się z lekarzem.
• Ochrona przed owadami. Suszone aksamitki można wykorzystywać jako naturalne środki odstraszające, na przykład rozkładać na grządce, przechowywać w spiżarni lub szafie, by odstraszać komary i mole.
• Kosmetologia. Z kwiatów aksamitek można przygotowywać balsamy do ust, toniki do twarzy i inne kosmetyki pielęgnacyjne.

Przeczytaj także

• Jaskier azjatycki (ranunkulus)
• Hortensja bukietowa
• Sansewieria (wężownica)